Meşhur astrolog Carl Sagan koca evrende ne kadar küçük bir ‘’dünyamız’’ olduğunu ‘’Soluk mavi nokta’’ diyerek anlatmıştır. Bu bence takdire şayan bir görüştü; yersiz kaygılar ve önyargıların önüne geçebilmek adına aslında sandığımız kadar büyük bir alan kaplamadığımızı düşünebiliriz. Peki ya diğer gezegenler? Ya mevsimleri? Dünya’da genel olarak 4 mevsim var da diğer gezegenler mevsim denen mefhumdan mahrum mu? Tabii ki hayır! Zira tıpkı Dünya’nın kendi ekseni ve Güneş’in etrafındaki dönüşü gibi, diğer gezegenler de aynı şekilde hareket ediyor. Bizde ilkbahar – yaz – sonbahar – kış şeklinde ilerleyen mevsimler Mars’ta, Neptün’de, Uranüs’te nasıl? İşte gezegen gezegen mevsim durumları!

İlk önce mevsimlerin nasıl oluştuğuna bakarsak, diğer gezegenlerde de niçin mevsimlerin var olduğunu anlamamız kolaylaşır

Dünya’ya benzer şekilde Güneş sistemindeki diğer gezegenlerde de mevsimler vardır ve çoğunlukla 4’e ayrılır

Mevsimlerin oluşmasında gezegenin eksen eğikliği ve Güneş etrafındaki yörünge hareketleri olarak iki sebep vardır

Mevsimler bir gezegenin kendi yörüngesindeki hareketi esnasında Güneş’e doğru olan düzenli ve tekrar eden hareketleri sonucu oluşur

Çünkü bu hareketler Güneş’ten gelen radyasyon miktarının değişmesine ve çeşitlilik göstermesine yol açar

Dünya’mızdaki mevsimlerin oluşumunda eksen eğikliği, yörünge hareketlerine nazaran daha önemlidir

Dünya’nın Güneş etrafındaki hareketi daireye benzeyen elips şeklinde olduğu için yörünge şeklinin Dünya’nın mevsimleri üzerinde belli bir etkisi bulunmaz

Bu demek oluyor ki Güneş’e en yakın ve uzak konumumuz arasındaki uzaklık mevsimler üzerine belirgin bir fark yaratmaz

Ama mesela Mars’ta yörüngeye dayalı mevsim değişimleri daha etkilidir

Mars’ta Güneş’e en yakın ve uzak mesafelerin arasındaki fark oldukça fazla olduğundan mevsimler arası fark da bariz bir şekilde anlaşılır

Eksen eğikliği ortalama 3 derece olan Venüs ve Jüpiter’de ise mevsimler arası sıcaklık farkı çok azdır

Bunların sonucunda Venüs’te atmosfer basıncı hakimken, Jüpiter’de saatte binlerce kilometre hıza ulaşan fırtınalar vardır

Merkür’de ise mevsimler arası sıcaklık farklarını anlayabilmek neredeyse imkansız olduğundan mevsimlerin başlangıç – bitiş zamanlarını anlamak da çok zordur

Diyebiliriz ki eksen eğikliği olmasaydı mevsimler oluşmaz, gece ve gündüz saatleri eşitlenir, iklim kuşakları da ortaya çıkmazdı

Şimdi sırayla bakalım: Güneş’e en yakın gezegen olan Merkür, Güneş’in yörüngesinde çok hızlı dönerken, kendi eksenindeki dönüş hızı oldukça yavaştır. Güneş’in çevresindeki iki turuyla kendi eksenindeki 3 turu birbirine eşittir

Mevsimler arası geçişi anlamanın oldukça zor olduğu Merkür’de ortalama sıcaklık 170 derecedir ve 1 Merkür yılı 88 Dünya gününe denktir

Venüs’te ise mevsim değişimleri ortalama 55 – 58 gün arasıdır ve eksen eğikliği Dünya’ya göre az olup 3 derecedir

Sıcaklık ortalaması 460 derece olan Venüs Güneş Sistemi’ndeki en sıcak gezegen olarak bilinir

Şu su bulunan Mars’a gelelim. Eksen eğikliği ortalama 25 derece olan Mars’ta mevsimler arası geçişler bizim zamanımıza göre 7 ay sürer

Mevsimler arası sıcaklık farklarının Dünya’dan daha belirgin olduğu Mars’ta ortalama sıcaklık -150 ila -20 derece arasıdır

Jüpiter’de ise bir mevsimden diğer mevsime geçiş 3 yıl sürer ve mevsimler arası sıcaklık farkı azdır

Ortalama sıcaklığı 110 derece olan Jüpiter’de eksen eğikliği de 3 derecedir

Satürn’de her mevsim 7 Dünya yılına denktir ve mevsimler arası sıcaklık farkı oldukça azdır. Bu da demek oluyor ki Satürn’de yaşasaydık ilkbahardan yaza veya sonbahardan kışa geçtiğimizi fark edemeyebilirdik

Yörünge şekli Dünya’ya benzer bir şekilde elips olan Uranüs, Güneş’in etrafındaki bir turunu çok uzun sürede tamamlar

Bu nedenle bir mevsim 20 Dünya yılı kadar sürer ve en soğuk gezegen olmasa da bugüne kadarki en düşük sıcaklık -224 derece olarak Uranüs’te görülür

Neptün’e de uğramadan gitmeyelim. Mevsim uzunlukları 41 Dünya yılı kadar sürer ve Güneş Sistemi’ndeki en soğuk gezegen unvanı Neptün’ündür. Ortalama sıcaklık -200 derecedir

Kaynak: 1